Thiết kế
ENDALT Arquitectes
Ảnh
David Zarzoso
Địa điểm
Valencia, Tây Ban Nha
Tổng hợp & Biên tập
Anh Nguyên
Casa dels Estels là một dự án cải tạo tọa lạc tại Albal, thuộc vùng l’Horta Sud, gần Valencia. Đây là một ngôi nhà nông thôn truyền thống thuộc kiểu “a una mano”, với mặt bằng chạy dọc gồm hai nhịp nhà song song, một cầu thang trung tâm với gác xép nửa tầng (half-andana), một sân trong, và một nhà kho cũ (pallissa).
Thành phần cấu trúc của ngôi nhà tuân theo các nguyên lý xây dựng và sinh hoạt đặc trưng của khu vực: sự giản dị, tính thực dụng cho đời sống nông nghiệp, và khả năng thích nghi với điều kiện khí hậu và nguồn lực sẵn có. Những bức tường đầm nện, gạch đặc, mái dốc hai chiều, dầm gỗ và lớp vữa vôi là những yếu tố định hình chất liệu nguyên bản của công trình.
Quá trình cải tạo tòa nhà đã được thực hiện bằng thái độ trân trọng đối với kết cấu nguyên bản và các chi tiết kiến trúc truyền thống. Kiến trúc sư Aires Mateus với đặc trưng thiết kế tối giản nhưng đầy cảm xúc đã không làm mới công trình theo cách phủ định lịch sử, mà nhẹ nhàng can thiệp để lồng ghép ngôn ngữ kiến trúc đương đại vào chiều sâu di sản, tạo nên một lớp trải nghiệm mới mà không làm gián đoạn ký ức.
Dự án bắt nguồn từ việc ghi nhận giá trị âm thầm của loại hình nhà ở bản địa phổ biến ở vùng ven nông thôn Valencia. Mục tiêu không phải là bảo tồn một cách cứng nhắc, mà là khôi phục tinh thần nguyên bản của công trình đồng thời thích ứng nó với những phương thức sống mới. Một cuộc cải tạo sâu rộng nhưng đầy tôn trọng đã được tiến hành. Ngôi nhà đã xuống cấp nghiêm trọng về kết cấu, đặc biệt là phần mái và các hạng mục bổ sung sau này được thi công cẩu thả. Vì thế, phương án can thiệp tập trung vào việc phá dỡ có chọn lọc, loại bỏ những yếu tố hư hỏng hoặc không phù hợp – như nhà kho cũ và khối phòng tắm xây thêm – nhằm tái thiết lại cấu trúc không gian và ánh sáng hợp lý theo bố cục ban đầu.
Việc tổ chức lại các khối tích giúp cải thiện mối liên hệ giữa nội thất và ngoại thất, đồng thời mang ánh sáng và thông gió tự nhiên đến những không gian vốn u tối trước đó. Bố cục chức năng nguyên bản được bảo lưu nhưng đã được cập nhật: lối vào xe ngựa truyền thống được giữ nguyên, nay được biến đổi với cầu thang kim loại nhẹ, thiết kế riêng, có đệm một phiến đá cũ từ sân; phòng khách chính tiếp tục là trái tim của ngôi nhà, vẫn giữ được không khí ấm cúng nhờ những mái vòm gạch được bảo tồn; và gian bếp, dù vẫn ở vị trí ban đầu, nay được mở rộng trên toàn chiều ngang của lô đất, mở ra sân trong như một không gian sinh hoạt cộng đồng.
Một trong những can thiệp quan trọng nhất là việc chuyển đổi không gian half-andana , trước đây dùng để chứa nông sản thành khu vực làm việc và đọc sách. Như vậy, dự án không chỉ tái hiện các công năng truyền thống mà còn tái định nghĩa chúng: phòng ngủ chính nay chiếm giữ không gian từng là nơi trú ngụ của gia súc, tạo nên một mối liên kết thi vị giữa quá khứ và hiện tại.
Chất liệu là một yếu tố được chăm chút đặc biệt, không chỉ với vai trò kỹ thuật mà còn là những kênh mang ký ức. Dầm gỗ, gạch, ngói và gạch đất nung được tái sử dụng, thiết lập một đối thoại giữa cái cũ và cái mới. Ví dụ, sàn của sân và hành lang được lát bằng những viên gạch đất nung thu hồi từ phần mái cũ. Ngược lại, các loại gạch men mới trong bếp, phòng tắm và hồ bơi bổ sung màu sắc và kết cấu, với bảng màu gợi nhắc đến cảnh quan nông nghiệp: sắc vàng pha nước và trời gợi liên tưởng đến các ao tưới tiêu, trong khi sắc xanh lá gợi lại màu của các chân tường nguyên bản.
Kết quả là một ngôi nhà giữ được vẻ mộc mạc, kín đáo vốn có, nhưng nay tràn đầy hơi thở đương đại – sáng sủa, hiệu quả và sống động. Đây không phải là một nỗ lực tái dựng hoài cổ hay tôn vinh quá khứ, mà là một cách đưa di sản tiến về tương lai – bằng lối sống tự nhiên, ý thức về vật liệu, trách nhiệm môi trường và cảm thức mạnh mẽ về bản địa.
