Thiết kế
Openhouse Magazine
Ảnh
Fabian Martínez
Tác giả
Lucy Baluteig
Địa điểm
São Paulo, Brazil
Tổng hợp & Biên tập
Tò he
Hạ cánh xuống sân bay nội địa Congonhas tại São Paulo là một trải nghiệm đô thị đầy kịch tính: hàng phút bay lượn trên vùng đô thị dày đặc những khối bê tông xám xịt, nối tiếp như những sinh thể độc lập lan tỏa trên mặt nhựa đường – một cảnh quan sống động của kiến trúc đô thị từ trên cao. Bê tông, chất liệu từng mang đến danh tiếng quốc tế cho Brazil qua những công trình mang tính biểu tượng của chủ nghĩa hiện đại thập niên 1950–60, giờ đây định hình bản sắc của thủ đô kinh tế đất nước như một khối hình Brutalist nhìn từ không trung.
Chính tại siêu đô thị này, kiến trúc sư Mariana Schmidt đã dừng chân cách đây hai thập kỷ sau khi rời bỏ vùng quê Minas Gerais giàu truyền thống thủ công, nơi từng phát triển dựa trên ngành khai thác vàng và cà phê thời thuộc địa. Gần đây, di sản nghề thủ công của vùng này đã được tôn vinh qua các sự kiện như Tuần lễ Sáng tạo Tiradentes – một liên hoan kết nối giữa nghệ nhân bản địa và giới thiết kế đương đại. Tiếp nối truyền thống gia đình khi cha và ông đều làm việc trong ngành xây dựng, Schmidt tốt nghiệp ngành kiến trúc tại Đại học São Paulo sau khi theo học ngành tâm lý học – yếu tố mang lại chiều sâu tư duy trong cách tiếp cận thiết kế không gian của cô.
Triết lý hành nghề của Schmidt gợi mở từ góc nhìn phân tích: “Sigmund Freud từng nói, đối thoại là điều kiện tiên quyết để có thể chuyển hóa cảm xúc, và tôi hoàn toàn đồng tình. Làm việc nhóm mang lại cảm giác là một phần của tổng thể, nơi việc tranh luận và trao đổi quan điểm trở thành nguồn năng lượng sáng tạo.”
Trong suốt hơn một thập kỷ, studio đa ngành của cô được vận hành như một xưởng nghệ thuật, nơi kiến trúc sư, nghệ sĩ thị giác, nhiếp ảnh gia và nhà thiết kế cảnh quan cùng cộng tác, tạo nên những dự án xuyên lĩnh vực giàu trải nghiệm giác quan.
Từ tinh thần hợp tác đó, MNMA Studio (đọc là “minima”) đã định hình nên lối đi riêng, góp phần tái tạo ngôn ngữ vật liệu đặc trưng của São Paulo thông qua các công trình điêu khắc giàu cảm xúc, nơi truyền thống và công nghệ đan xen nhằm tái hiện vẻ đẹp vượt thời gian của nghề thủ công và tôn vinh sự giản dị của kiến trúc bản địa. Với Schmidt, “vernacular” (kiến trúc bản địa) tại Brazil gắn liền với lịch sử xây dựng do những người nô lệ gốc Phi kiến tạo, và do đó thường mang hàm nghĩa tiêu cực. Thay vào đó, cô sử dụng khái niệm “popular” theo cách Lina Bo Bardi từng làm, để khẳng định sức mạnh của tri thức kinh nghiệm dân gian trong thiết kế và văn hóa Brazil.
MNMA không có tham vọng “tái phát minh chiếc bánh xe”, mà tìm cách khiến nó quay chậm lại, để con người có thể chậm lại, quan sát và cảm thụ tốt hơn. Đó là tinh thần xuyên suốt các công trình của họ: trải nghiệm đi trước hình thức, xúc giác quan trọng hơn khái niệm.
Ngôn ngữ thiết kế của studio là bảng màu hữu cơ gồm cát, vữa, gỗ, đất sét, vôi tôi, đá tự nhiên, kim loại gỉ và sắc tố khoáng. Đó là vốn từ vật liệu cổ xưa mà Schmidt đã mài giũa qua các chuyến đi đến Amazon, Nam Mỹ và đặc biệt là châu Phi – nơi cô nghiên cứu kỹ thuật xây dựng bản địa và nhận ra sự tương đồng với phương pháp xây dựng truyền thống tại vùng quê Minas Gerais, một phần di sản từ bàn tay các cộng đồng châu Phi lưu lạc. Những hình ảnh và kỹ thuật này được “làm mới” khi mang về São Paulo, tạo nên hiệu ứng mạnh mẽ: “Người ta nói rằng các công trình của tôi rất khác lạ, nhưng thực ra chúng rất đỗi bình thường – bởi chúng đã tồn tại qua nhiều thế kỷ. Việc tôi làm chỉ là làm mới cách nhìn của người xem.”
Gần đây, văn phòng MNMA chuyển về tòa nhà Edifício Itália, một trong những công trình cao tầng nổi bật nhất tại São Paulo được xây từ năm 1956 đến 1965 và là biểu tượng kiến trúc của thành phố. Tại đây, bản sắc thiết kế của MNMA được thể hiện trong một hình thái tĩnh tại và thiền định với những bề mặt thô mộc, kết cấu tự nhiên và dấu vết thủ công nguyên bản mang lại một cảm giác tĩnh lặng sâu sắc.
Không gian này mang theo bầu không khí của chúng tôi, nó phản ánh rõ ngôn ngữ vật liệu mà chúng tôi làm việc cùng.
Một nguồn năng lượng “âm thầm mà mãnh liệt” lan tỏa từ không gian làm việc, khơi gợi mong muốn làm chậm lại, thay đổi nhịp độ sống. Ánh sáng, bóng tối và nhịp thở đồng hành cùng khối tích brutalist để tạo nên một dạng kiến trúc nhẹ nhàng nhưng mạnh mẽ, sự kết hợp hài hòa giải giữa con người, thiên nhiên và đô thị. Với MNMA, hành trình thiết kế là một quá trình tái kết nối, không chỉ với vật liệu, mà với ký ức, tốc độ sống và cảm thức cộng đồng.
