Clinamen

---

Sự hiện diện của người xem là một phần của tác phẩm, tôi không tin nghệ thuật thay đổi thế giới, nhưng tôi mang đến điều tốt nhất

Céleste Boursier-Mougenot

---

Kiến trúc của Rotunda tại Bourse de Commerce đã định hình phiên bản clinamen này như thế nào?

Céleste Boursier-Mougenot (CBM): Cách tiếp cận của tôi chủ yếu dựa trên việc xem xét các địa điểm và không gian nơi tôi được mời trình bày tác phẩm. Tôi xem kiến trúc của mỗi địa điểm triển lãm mới như một khuôn mẫu, trong đó các nguyên tắc kỹ thuật và thẩm mỹ của tác phẩm được đúc kết, như thể đổ vào một khuôn, tạo ra một phiên bản mới tại chỗ. Tại Bourse de Commerce, vòng tròn rộng lớn, được bao quanh bởi lớp bê tông của Tadao Ando, dưới mái kính cao, mang đến cho clinamen cơ hội thể hiện đầy đủ chiều kích hình cầu của nó.

Tác phẩm lắp đặt nhập vai này đã được trình bày trước đây, nhưng chưa bao giờ ở quy mô này.
Quy mô lớn hơn mang lại những khả năng mới hay thách thức gì?

CBM: Bạn nói đúng, phiên bản đặc biệt này của clinamen tại Bourse de Commerce có kích thước bể nước gấp đôi so với các lắp đặt lớn nhất từng được thực hiện. Ở quy mô này, không ai có thể chắc chắn rằng mọi thứ sẽ hoạt động như bình thường. Đó là một thách thức, với vô số vấn đề kỹ thuật cần giải quyết để giữ được sự trung thực với tác phẩm và sự đơn giản của nó. Để đạt được điều này, tôi làm việc với một đội ngũ kỹ thuật viên xuất sắc, và chỉ trong quá trình thử nghiệm chúng tôi mới biết liệu mọi thứ có hoạt động hay không. Vì vậy, nó khá là thử nghiệm, như tôi nghĩ bất kỳ nỗ lực nghệ thuật nào cũng nên như vậy.

Tiêu đề clinamen ám chỉ chuyển động ngẫu nhiên của các nguyên tử trong vật lý học Epicurean.
Ý tưởng này liên kết như thế nào với chuyển động và hành vi của tác phẩm?

CBM: Clinamen, từ này và định nghĩa của nó đến với tôi vào mùa hè năm 1997, khi tôi đang lật giở một cuốn từ điển để tìm tiêu đề cho tác phẩm mới. Tôi có từ “declination” (lệch hướng) trong đầu và đang tìm kiếm một từ đồng nghĩa. Clinamen ngay lập tức thu hút tôi, tôi thấy nhiều điểm tương đồng giữa hiện tượng nó mô tả và tác phẩm tôi đang thực hiện. Vì vậy, tôi chọn tiêu đề này. Không lâu sau, khi xét đến vẻ ngoài của tác phẩm, tiêu đề clinamen dường như hơi phô trương nên trong triển lãm đầu tiên của tác phẩm, tôi gọi nó là untitled. Năm 2003, việc sản xuất mô hình hồ bơi bơm hơi mà tôi sử dụng đột ngột dừng lại khiến tôi phải thiết kế lại các tác phẩm với sứ nổi bằng cách làm sàn nâng, trong đó tích hợp một hoặc nhiều hồ tròn. Khi các phiên bản của tác phẩm trở nên quy mô hơn và mang tính hình cầu hơn, tôi quyết định đổi tên các phiên bản lớn nhất thành clinamen vào năm 2012.

Sự tương đồng giữa tác phẩm của tôi mang tên clinamen và hiện tượng clinamen được Lucretius mô tả trong De rerum natura cũng liên quan đến khái niệm lệch hướng trong nghĩa tổ hợp và vấn đề khai thác hết các khả năng gặp gỡ, xảy ra và hoán vị. Trong tác phẩm của tôi, cũng có một chuyển động cong khiến các tế bào, được đại diện bởi các bát sứ, va chạm, tạo ra một thế giới âm thanh và tiềm năng tất cả các sự kiện của các yếu tố hiện diện. Chúng ta có thể chiêm ngưỡng clinamen như một mô hình, một ví dụ đơn giản, trong đó tất cả các tương tác này diễn ra trước mắt và tai chúng ta. Nhưng nếu cố gắng truy tìm chuỗi nhân quả của một trình tự, việc đó là không thể khi đang diễn ra trực tiếp. Nói cách khác, nếu ngay trước khi hai chiếc bát sứ va chạm, bạn cố gắng dự đoán nốt nhạc hoặc âm sắc phát ra, phần lớn thời gian kỳ vọng của bạn sẽ bị phá vỡ bởi âm thanh của va chạm.

Tác phẩm được dẫn dắt bởi các dòng chảy vô hình, nơi các bát sứ tạo ra âm thanh qua những cuộc gặp gỡ ngẫu nhiên.
Bạn làm việc như thế nào với sự không thể đoán trước như một phần của quá trình sáng tạo?

CBM: Tôi phát hiện ra giá trị của sự không thể đoán trước đối với âm nhạc của mình vào ngày tôi chấp nhận rằng âm thanh bên ngoài hoàn toàn không liên quan đến âm nhạc của tôi, như âm thanh của môi trường đô thị tại nơi tôi sản xuất âm nhạc, có thể hòa trộn và làm phong phú thêm nó. Sau đó, trong một vở kịch của công ty mà tôi sáng tác nhạc, được dàn dựng trên sân thượng của một trường học, những âm thanh của xe cộ từ xa, tiếng gió, tiếng nói, máy bay trên bầu trời và quạ bay qua hòa lẫn với một tứ tấu dây ồn ào khiế nó sống động trở lại. Tất cả là vấn đề về mức độ âm thanh và sự liên tục, nhưng điều đó mang lại chất lượng “ở đây và bây giờ” cho âm nhạc đã ghi âm và phát sóng của tôi.

Sau này, tôi thường sử dụng micro để thu âm thanh trực tiếp bên ngoài các nhà hát, đưa chúng vào và trộn với âm nhạc của tôi. Những trải nghiệm này đã mở rộng đôi tai của tôi và dần dần dẫn tôi đến suy nghĩ về việc sản xuất âm nhạc dựa trên các hệ thống tự điều chỉnh. Những hệ thống này tạo ra các hình thức âm nhạc mà tôi không kiểm soát được thứ tự đầu vào, nhưng kết quả lại rất quan trọng với tôi.

Việc lựa chọn vật liệu như bát sứ, nước và dòng chảy dường như cố ý mang tính nguyên tố.
Điều gì thu hút anh đến với những phương tiện mong manh, dễ thay đổi này?

CBM: Một ngày nọ, Jack, một người bạn của tôi làm nghề chế tạo đàn piano, nói với tôi: piano là tập hợp các vật liệu khác nhau như kim loại, gỗ, nỉ, keo… có thể gây nguy hiểm cho nhau, cũng chịu các áp lực cơ học khủng khiếp có khả năng phá hủy chúng. May mắn thay, sự sắp xếp khéo léo của các vật liệu này tạo ra một vật thể gần như sống động, chỉ chờ hệ thần kinh của người chơi để trở thành bản ngã thứ hai của họ.

Đối với tôi, chính khi đang thử nghiệm trong xưởng của mình với mọi thứ có thể gây ra thảm họa (hồ bơi bơm hơi, nhựa mềm, thủy tinh, sứ, nước, bơm, điện, yếu tố làm nóng…) mà tác phẩm này đã hình thành gần ba mươi năm trước. Trong lĩnh vực nghệ thuật và lắp đặt, bất kỳ đối tượng nào cũng có thể được xem xét theo các tiêu chí không còn liên quan đến chức năng của nó.

Anh đã mô tả âm thanh như một “chất liệu sống”, một thứ gì đó mang tính điêu khắc, không gian và vật lý?

CBM: Các hệ thống âm thanh hoặc việc sản xuất âm nhạc của tôi được mô phỏng hoặc lấy cảm hứng từ các dạng sống tự điều chỉnh, như sinh vật. Như tác phẩm harmonichaos, nhờ vào việc nghi hoặc và do dự khi sử dụng các bộ chỉnh âm mà tôi đã nhận ra và khai thác để phá vỡ các hình thức lặp lại gây khó chịu.

Có một sự căng thẳng trong clinamen giữa trật tự và hỗn loạn, tĩnh lặng và chuyển động, im lặng và âm thanh.
Anh thấy những đối lập này cùng tồn tại trong tác phẩm của mình như thế nào?

CBM: Thật thú vị, vào cuối những năm 1990, tác phẩm harmonichaos bao gồm 13 máy hút bụi không phát ra tiếng, mỗi cái chơi một chiếc kèn harmonica nhỏ, với âm sắc khác nhau. Việc bật hay tắt của mỗi cụm “máy hút bụi/harmonica” phụ thuộc vào bộ phân tích tần số tích hợp. Đây là một bộ chỉnh âm sắc được các nhạc sĩ sử dụng để chỉnh nhạc cụ của họ. Nó xác định chính xác tần số âm thanh của một nốt nhạc tại một thời điểm, nhưng phân tích của nó trở nên không chắc chắn ngay khi thiết bị phát hiện nhiều nốt hoặc một hợp âm cùng lúc. Thiết bị phản ứng với âm thanh xung quanh, do dự, mâu thuẫn với chính nó…

Quan sát điều này, tôi nghĩ rằng một logic khác ngoài logic mà thiết bị được thiết kế đang hoạt động, vì sự phân chia thời gian khá “sống động” với tôi. Chỉ cần một bước nhỏ từ đó để tưởng tượng ra một dạng sống cụ thể. Tôi sử dụng thiết bị này vì sự không đáng tin cậy của nó.

Các tác phẩm lắp đặt của bạn thường mời gọi khán giả vào một trải nghiệm giác quan rất mở.
Vậy vai trò của người xem trong việc kích hoạt hoặc hoàn thiện tác phẩm là gì?

CBM: Khi bạn đến thăm một triển lãm, bạn có nhạy cảm với sự hiện diện của những người xem khác không? Nếu họ khiến bạn có cảm giác không biết tại sao họ ở đó thì điều đó có thể buồn cười, nhưng cũng có thể đáng thương. Nếu họ chỉ nhìn các tác phẩm qua máy ảnh hoặc điện thoại thông minh, và lùi lại mà không chú ý đến những người xem khác để chụp một kiệt tác, tôi nghĩ điều đó thật tệ. Tôi làm rõ trong những tác phẩm sắp đặt của mình rằng mọi người có thể tìm thấy một vị trí trong tác phẩm và trở thành một phần không thể tách rời bằng chính sự hiện diện của họ, điều đó khiến con người trở nên đẹp hơn… Ngoài ra, không gian của các tác phẩm sắp đặt dạng hình tròn hoặc đường cong khiến quỹ đạo của người xem hài hòa hơn và sự lang thang của họ mượt mà hơn so với trong các không gian vuông góc. Việc đơn giản là mời mọi người ngồi xuống và nghỉ ngơi tạo ra những thái độ thuận lợi cho việc lắng nghe và mơ mộng.

Tác phẩm của anh mang lại không gian cho sự chậm rãi, chú ý và chiêm nghiệm như thế nào?

CBM: Tôi không tin nghệ thuật của mình có thể thay đổi bất kỳ điều gì trong sự điên rồ của thế giới ngày nay, tôi không tự cho rằng mình biết mọi người cần gì, nhưng vì tôi được mời trình bày tác phẩm của mình nên tôi mang đến những gì tốt nhất tôi có.