thực hiện Tàn Nhang
ảnh Iwan Baan
Libreria là một hiệu sách nhỏ ở London do Second Home sáng lập – dự án không gian làm việc và văn hóa của Sam Aldenton và Rohan Silva ra đời năm 2014. Second Home không đi theo mô hình co-working thông thường mà hướng tới việc xây dựng cộng đồng, tạo môi trường cho sự gặp gỡ và sáng tạo, nơi con người là trung tâm thay vì công nghệ hay năng suất.
Hiện Second Home có mặt tại London, Lisbon và Los Angeles. Mỗi địa điểm đều mang dấu ấn riêng trong thiết kế và cách hòa mình với thiên nhiên, như khu rừng cây xanh giữa lòng Hollywood. Tinh thần nhất quán của họ là khuyến khích sự đa dạng và kết nối văn hóa trong không gian làm việc.
Rohan Silva, một người mê đọc sách, đã nghĩ ra ý tưởng về Libreria như một chốn nghỉ ngơi, nơi mọi người có thể tạm rời khỏi nhịp sống gắn liền với công nghệ và công việc. Hiệu sách nằm đối diện không gian Second Home ở Spitalfields, tạo nên sự nối tiếp tự nhiên giữa nơi làm việc và khoảng thời gian thư giãn.
Không gian bên trong Libreria được thiết kế như một hang sách, nơi những dãy kệ vàng uốn lượn dẫn người ghé thăm đi qua từng góc nhỏ đầy sách. Ánh sáng từ đèn bàn và đèn kệ lan tỏa nhẹ, kết hợp với hệ gương tường và trần Barrisol làm bằng PVC phản chiếu toàn bộ không gian.
Hiệu ứng phản chiếu này khiến những hàng sách như kéo dài bất tận, gợi cảm giác bước vào một vũ trụ sách vô hạn. Thiết kế không chỉ tận dụng tối đa diện tích mà còn đánh thức giác quan, khiến người đọc như tách khỏi thế giới bên ngoài, bước vào một nơi yên tĩnh dành riêng cho việc đọc và suy ngẫm.
Triết lý của Libreria xoay quanh sự khám phá và những khoảnh khắc tình cờ thú vị. Không gian được thiết kế như một mê cung để khơi gợi cảm giác đó. Thay vì sắp xếp theo thể loại quen thuộc như tiểu thuyết, khoa học hay nhân văn, hiệu sách chia thành những chủ đề khác lạ như “thời gian và không gian”, “utopia”, “bản sắc”, “scandal & điều tra”, “quyền lực”, “công nghệ & thủ công”.
Cách chọn này không theo quy tắc cố định mà dựa trên mong muốn mở ra góc nhìn mới, dung hòa giữa nghiêm túc và nhẹ nhàng. Ví dụ, khu “utopia” không chỉ nói về thế giới lý tưởng mà còn bao gồm “dystopia” – những xã hội giả tưởng mang tính phản địa đàng, nơi con người phải đối mặt với kiểm soát, bất công hay tha hóa (như trong 1984 của George Orwell). Ở phần “bad feminist”, tên gọi gợi đến tập tiểu luận của nhà văn Roxane Gay, bàn về sự phức tạp của nữ quyền đương đại, nơi người phụ nữ có thể vừa đấu tranh cho quyền bình đẳng, vừa thừa nhận mâu thuẫn và giới hạn của bản thân. Ở đây, những nhân vật như Jeanne d’Arc được đặt cạnh Hildegard von Bingen (nữ tu và nhà thần học thời Trung cổ) cùng nhiều tác phẩm cổ điển khác, tạo nên đối thoại giữa các thời kỳ và quan điểm.
Việc bố trí các khu vực được tính toán để giữ cho không gian cân bằng, tránh cảm giác nặng nề. Việc tuyển chọn sách do ba nhân viên phụ trách, với nguyên tắc gạt bỏ sở thích cá nhân để đặt người đọc làm trung tâm. Mỗi tháng, gần 2.000 tựa mới được xem xét dựa trên danh mục xuất bản của các nhà in và nhà phát hành cùng các bài phê bình, gợi ý chuyên môn và nguồn tin từ Lit Hub. Libreria không chạy theo tên tuổi lớn; ngay cả Shakespeare cũng chỉ có ba tác phẩm, được đặt ở những khu khác nhau. Với sách dịch, họ chú trọng tên người dịch vì cách chuyển ngữ có thể làm thay đổi toàn bộ cảm xúc. Bộ sưu tập được giữ cân bằng giữa tác giả quen và mới, nam và nữ, giữa các nền văn hóa, giữa sách nặng và nhẹ, mới và cũ – tạo nên một kho tàng đa dạng nhưng vẫn gần gũi.
Dịch vụ đăng ký sách của Libreria đòi hỏi sự chọn lọc kỹ lưỡng, nhưng với đội ngũ nhỏ, họ ưu tiên dựa vào logic gợi ý: giữ cân bằng giữa giới tính và văn hóa của tác giả, mở rộng chủ đề từ khoa học sang đạo đức hay môi trường. Nhân viên ở đây coi việc đọc là một cách sống – tập trung vào khám phá và sự tĩnh lặng. Họ không chỉ nói về ý tưởng mà còn biến nó thành trải nghiệm thực tế, liên tục đề xuất những chủ đề mới dựa trên kinh nghiệm và cảm nhận của chính mình.
Libreria cũng là nơi tôn trọng tuyệt đối giá trị của chữ viết. Điện thoại di động bị cấm sử dụng trong cửa hàng để người đọc có thể hoàn toàn đắm mình trong thế giới sách, thay vì bị cuốn vào nội dung trôi nhanh trên mạng. Phần lớn khách ghé thăm đều đồng tình và coi đây như một cách tạm tắt thế giới bên ngoài để trở về với sự yên tĩnh của trang sách.
Trong bối cảnh cửa hàng sách truyền thống gặp khó khăn trước Amazon, Libreria không cạnh tranh giá cả (giá bán lẻ Amazon thấp hơn giá sỉ của họ) mà tập trung vào trải nghiệm cá nhân hóa qua trò chuyện trực tiếp. Nhân viên đam mê sách, mang lại khuyến nghị tác động hơn algorithm, khuyến khích khách quay lại.
Tổng thể, Libreria không chỉ là cửa hàng sách mà còn là kiệt tác kiến trúc, nơi SelgasCano và Second Home hòa quyện triết lý văn hóa với thiết kế sáng tạo, mang đến oasis khám phá giữa đô thị hối hả.
Thiết kế kiến trúc của Libreria do văn phòng kiến trúc SelgasCano đảm nhận. Được thành lập năm 1998 bởi José Selgas và Lucía Cano tại Madrid, SelgasCano chuyên về các lĩnh vực như khách sạn, văn phòng, thiết kế nội thất, không gian đa năng và văn hóa. Họ nổi tiếng với việc sử dụng polychromy (đa sắc màu), các cấu trúc thường được bọc nhựa trong suốt, và triết lý hòa quyện kiến trúc với thiên nhiên, khiến công trình “mất đi ranh giới” với môi trường xung quanh. Các dự án tiêu biểu của họ bao gồm văn phòng riêng tư giữa rừng cây, Serpentine Pavilion 2015 tại London với hình thức uốn lượn đầy màu sắc, hay trường học Kibera Hamlets tại Nairobi. Tại Libreria, SelgasCano đã nắm bắt ý định tạo ra không gian hài hòa giữa con người và sách, lấy cảm hứng từ truyện ngắn “Thư viện Babel” của nhà văn Argentina Jorge Luis Borges. Trong tác phẩm, thư viện được miêu tả như những hành lang lục giác xếp chồng từ sàn đến trần, chứa đựng vô tận sách – biểu tượng cho sự vĩnh cửu và vô biên của tri thức.