Trong The Carrier Bag (2025), một chiếc túi nhựa, một dải ruy băng, tấm lưới và một bông hồng màu hồng lấy từ khu khảo cổ Palaipaphos ở Cyprus được giữ cùng nhau trong một cấu trúc nhỏ. Không thành phần nào trong số đó có vẻ được sinh ra để tồn tại lâu. Chiếc túi thuộc về chu kỳ ngắn ngủi của mua bán và đóng gói. Bông hoa thuộc về một thời gian còn ngắn hơn. Tấm lưới và ruy băng vốn chỉ là những vật phụ trợ. Đặt trong triển lãm In the main in the more tại Fondation Pernod Ricard ở Paris cuối năm 2025, chúng được trao cho một trạng thái khác: chưa hẳn là báu vật, cũng không còn đơn thuần là những vật đã qua sử dụng.
Đó là một điểm khởi đầu thích hợp để nhìn vào thực hành của Beatrice Bonino. Cô làm việc với những thứ mà mắt thường dễ lướt qua: nhựa, giấy, silicone, latex, carton, vinyl, ruy băng, hộp đựng, hoa giả, đồ trang điểm, bao bì thực phẩm, vải cũ. Những vật liệu này không được cải trang thành thứ sang trọng hơn. Bonino giữ lại vẻ công nghiệp, rẻ tiền, cũ hoặc bất tiện của chúng, rồi thay đổi quan hệ giữa chúng bằng những thao tác rất nhỏ: gấp, ghim, buộc, bọc, ép, đóng đinh, che một phần hoặc đặt dưới kính.
Nếu phải tìm một nguyên tắc xuyên suốt công việc của cô, có lẽ nó nằm ở cách một vật được giữ lại trước thời điểm chúng ta thôi quan tâm đến nó.
Bonino sinh năm 1992 tại Turin. Con đường dẫn cô đến nghệ thuật khá khác với hình dung thông thường về một nghệ sĩ đi từ trường mỹ thuật tới studio. Trước khi tập trung vào điêu khắc, cô nghiên cứu ngôn ngữ cổ trong nhiều năm và hoàn thành tiến sĩ Sanskrit tại Université Sorbonne Nouvelle. Năm 2023, khi Erik Benjamins phỏng vấn cô trước triển lãm If I did, I did, I die ở New York, Bonino còn làm nhà thiết kế bối cảnh và giám tuyển tại Paris. Cô thậm chí nói rằng mình vừa mới bắt đầu làm nghệ thuật và vẫn chưa hoàn toàn quen với việc tự gọi mình là nghệ sĩ.
Chi tiết đó ngày nay có vẻ khó hình dung khi nhìn vào tốc độ phát triển của sự nghiệp Bonino, nhưng nó giúp lý giải một số đặc điểm căn bản trong tác phẩm. Cô bước vào nghệ thuật với kinh nghiệm của một người quen nghiên cứu những hệ thống ngôn ngữ đã tồn tại qua thời gian rất dài, đồng thời quen với tính tạm thời của thiết kế bối cảnh, nơi một không gian có thể được dựng công phu rồi tháo bỏ vài giờ sau đó.
Hai kinh nghiệm tưởng như đối nghịch này gặp nhau trong các tác phẩm điêu khắc của cô: một bên là sự tồn tại kéo dài của ngôn ngữ và tri thức, bên kia là vật liệu rẻ, tạm bợ, có thể biến mất bất cứ lúc nào.
Bonino từng mô tả mình là một người làm nhanh nhưng nghĩ chậm. Câu nói ấy có lẽ hữu ích hơn nhiều tuyên bố lý thuyết khi nhìn vào tác phẩm. Các tác phẩm lắp ghép của cô không tạo ấn tượng được hình thành từ một bản vẽ đã định sẵn. Chúng dường như xuất hiện trong quá trình nghệ sĩ thử xem vật liệu chịu đựng được điều gì, nó muốn rơi xuống hay cuộn lại ở đâu, một lớp nhựa có thể bị kéo đến mức nào trước khi hình dạng của nó trở nên căng thẳng.
Ở If I did, I did, I die, triển lãm cá nhân đầu tiên của Bonino tại Mỹ năm 2023, cách làm này hiện ra đặc biệt rõ. Cô ở New York trong vài tháng trước khai mạc và thực hiện phần lớn tác phẩm ngay tại Jacqueline Sullivan Gallery. Những vật liệu mua từ cửa hàng vật liệu xây dựng hoặc tìm thấy trong thành phố đi trực tiếp vào tác phẩm. Một chiếc ghế đôn được bọc bằng một chiếc túi ni-lông in hoa hồng, phủ chặt dưới một lớp nhựa trong suốt. Gốm đất đen được mặc bằng vinyl và lụa. Latex, vốn trơn và không muốn nằm yên, bị đóng xuống gỗ. Nhựa, mút xốp, đá giả, bùi nhùi thép và những bông hồng nhân tạo được kết hợp trong những tác phẩm lắp ghép mà sự bất ổn của chúng không bị che giấu.
Bonino đặc biệt quan tâm đến việc vật liệu chống lại bàn tay người làm. Cô từng nói rằng quan sát cách vật chất phản ứng với thao tác, dụng cụ và áp lực là một phương thức để hiểu trạng thái bên trong của mình. Trong thời gian chuẩn bị triển lãm New York, cô hình dung bản thân như một khuôn gốm phải chịu áp lực từ lượng vật chất đổ vào bên trong nhưng vẫn phải giữ được cấu trúc.
Từ kinh nghiệm đó, việc buộc giữ (fastening) trở thành một động tác quan trọng trong công việc của Bonino. Cô buộc, ghim, đóng, quấn và giữ những thứ vốn có xu hướng dịch chuyển. Khi được hỏi vì sao thường sử dụng nơ, cô trả lời đơn giản rằng một chiếc nơ cũng chỉ là một cách để buộc hai thứ lại với nhau.
Sự giản dị của câu trả lời che giấu một trực giác tạo hình khá đặc biệt. Trong thiết kế, mối nối thường được xem là thành công khi nó sạch sẽ hoặc biến mất. Với Bonino, mối nối được phép hiện diện như bằng chứng cho lực đang tác động lên vật. Một chiếc đinh không chỉ thực hiện chức năng cố định. Nó cho thấy latex đang bị ép ở lại. Một lớp nhựa vừa bảo vệ bề mặt bên dưới vừa làm người xem khó nhìn rõ nó. Ruy băng vừa là trang trí vừa là cơ cấu giữ.
Tác phẩm vì vậy hiếm khi mang dáng vẻ hoàn tất theo nghĩa cổ điển. Chúng có vẻ đang duy trì một trạng thái tạm cân bằng. Sự mong manh đến từ nhận thức rằng các thành phần vẫn giữ bản chất riêng và chưa bao giờ hòa tan hoàn toàn vào một tổng thể thống nhất.
Ngay từ triển lãm New York, Bonino cũng mở rộng những thao tác ấy sang không gian. Một tấm latex bán trong suốt chia phòng trưng bày thành hai phần. Ổ cắm điện được phủ latex. Chân lavabo trong toilet được che bởi một lớp vật liệu giống chiếc váy. Plexiglass, bệ đỡ và hệ thống trưng bày không còn hoàn toàn đứng ngoài tác phẩm. Tủ kính trưng bày được lắp bằng chất kết dính để lộ ra ngoài, như thể Bonino muốn người xem nhận thức cả cách một vật được trình bày lẫn thứ nằm bên trong.
Kinh nghiệm thiết kế bối cảnh có thể được nhận ra ở sự nhạy cảm này đối với toàn bộ căn phòng, nhưng tham chiếu trực tiếp hơn của Bonino lúc đó là The Art of Memory của Frances A. Yates. Trong nghiên cứu của Yates về các kỹ thuật ghi nhớ cổ điển, một diễn giả có thể tưởng tượng một công trình kiến trúc và đặt những hình ảnh cần ghi nhớ tại các vị trí khác nhau. Khi cần hồi tưởng, người ấy đi lại trong kiến trúc tưởng tượng và lấy từng phần ký ức từ nơi đã được đặt vào.
Bonino nhận ra sự gần gũi giữa phương pháp đó và cách cô tưởng tượng tác phẩm. Đồ vật không tồn tại riêng rẽ mà được hình dung trong một không gian tinh thần, rồi được sắp đặt trong phòng trưng bày thành một đường đi. Ở đây, kiến trúc không làm nền cho tác phẩm điêu khắc. Nó tham gia vào cách các tác phẩm điêu khắc được nhớ.
Ký ức trong tác phẩm Bonino vì thế không cần một câu chuyện cụ thể. Nó nằm trong cách vật chất mang dấu vết của thời gian.
Những tác phẩm gốm đất đen đầu tiên là một ví dụ. Bonino học kỹ thuật đắp cuộn đất và nặn tay khi ở Australia khoảng năm năm trước triển lãm New York. Cô thích tưởng tượng rằng trong mỗi vòng đất được đắp lên có một phần suy nghĩ bị mắc lại. Khi Benjamins nhận xét những chiếc bình không tráng men trông như các vật thể gia dụng đã trở thành bóng ma, Bonino đáp rằng cô cũng nghĩ đến những suy nghĩ bị giữ trong chúng như những bóng ma không thoát ra.
Cách hiểu ấy mở ra một đặc điểm còn tiếp tục xuất hiện trong những tác phẩm sau: vật thể không minh họa ký ức, nó trở thành nơi ký ức có thể bám vào.
Tại Cosetta, được giới thiệu lần đầu ở MMXX tại Milan năm 2023 và sau đó phát triển thành triển lãm tại Bonner Kunstverein năm 2024, trọng tâm dịch chuyển rõ hơn sang câu hỏi về giá trị. Một mảnh giấy giữa hàng trăm mảnh giấy, một miếng nhựa giữa hàng nghìn miếng nhựa, tại sao một thứ được giữ lại còn những thứ khác không?
Trong tác phẩm này, quyết định lựa chọn của nghệ sĩ có ý nghĩa không kém hành động tạo hình. Các vật liệu gần như giống hệt vô số vật liệu khác trở nên hiếm bởi một trong số chúng đã được nhìn thấy, cầm lên và chọn. Thứ làm nên tác phẩm không hoàn toàn là sự tích lũy. Nó còn là số lượng rất lớn những vật đã bị bỏ qua.
Bonino không cố biến quá trình ấy thành một phép thần kỳ, nơi rác đột nhiên trở thành vật quý. Những mảnh nhựa vẫn mang vẻ nhựa. Carton vẫn có dấu gấp và sự rẻ tiền của bao bì. Giấy có thể ngả màu. Vật được chọn không cần từ bỏ nguồn gốc bình thường của nó để trở nên đáng chú ý.
Đến triển lãm The opposite of low hanging fruit tại Radio Athènes năm 2025, trong văn bản đi kèm, Bonino mượn một cụm từ trích từ tiểu thuyết Reena Spaulings của nhóm Bernadette Corporation để gọi tên vùng trạng thái ấy: pre aesthetic (tạm dịch: tiền thẩm mỹ). Có thể hiểu đó là khoảnh khắc trước khi một vật được ổn định hoàn toàn thành đẹp hoặc xấu, quý hoặc rẻ, hấp dẫn hoặc vô nghĩa. Nghệ sĩ cho biết quá trình của mình phần lớn là lấy bớt đi.
Cách làm này trở nên rõ hơn nếu quay lại Gallerina tại Galerie Molitor ở Berlin năm 2024. Không gian triển lãm gần như bị phủ bởi những tông trắng đã cũ, kem, beige và xám. Trên tường là các cấu trúc giấy và carton nằm trong plexiglass. Hai tác phẩm điêu khắc mang tên Bed đặt thấp trên sàn, có kích thước gần một chiếc nệm đơn, làm từ nylon cứng với silicone, nhựa và giấy phủ lên bề mặt.
Galerie Molitor cho biết Bonino hình dung những chiếc giường này trong quan hệ với các phiến đá hoặc mộ bằng marble trong nhà thờ, nơi hình dạng cơ thể được ghi lại trên một mặt phẳng. Nhìn từ xa, Bed có thể giống một chiếc nệm, một phiến đá phẳng, một hộp bị lật ngược hoặc một bề mặt dành cho một cơ thể không còn ở đó.
Đây là một bước phát triển quan trọng: không gian gia đình vẫn hiện diện, nhưng đồ dùng gia đình không còn cần xuất hiện nguyên vẹn. Chiếc giường có thể trở thành mặt phẳng. Chiếc hộp bị tháo ra và mất khả năng chứa. Bao bì trở thành bề mặt.
Bryony Dawson, khi viết về Gallerina, đặc biệt chú ý đến động tác gấp. Giấy gấp, nhựa gấp, mép plexiglass gấp, carton được mở phẳng rồi lắp lại. Sự phân biệt giữa bên trong và bên ngoài bắt đầu trở nên khó xác định.
Một chiếc hộp sau khi tháo phẳng vẫn còn toàn bộ dấu hiệu của việc từng là vật chứa, nhưng không thể chứa gì nữa. Nó đã mất chức năng mà chưa mất ký ức về chức năng.
Ở Bonino, những trạng thái chuyển tiếp như thế thường giàu sức gợi hơn hình thức hoàn chỉnh.
Orlo (2024), trưng bày trong Kill Your Darlings tại Ermes Ermes ở Rome, cho thấy cùng một logic ấy. Sau lớp kính là một mảnh rèm có lỗ cháy, đường mép hoàn chỉnh và một sợi chỉ chạy ngang. Vết cháy không được vá. Trong Oinops pontos (2024), một bức ảnh tìm thấy được giữ dưới một lớp nhựa, còn nhan đề gợi tới hình ảnh Homeric của biển màu rượu vang.
Các tác phẩm này làm rõ ảnh hưởng của việc Bonino dành nhiều năm cho ngôn ngữ cổ mà không buộc tác phẩm điêu khắc phải trở thành minh họa cho nghiên cứu học thuật. Cô quan tâm tới cách một thứ có thể đi qua thời gian, thay đổi hình thức nhưng vẫn giữ lại dấu vết cho phép ta nhận ra rằng nó từng tồn tại.
Trong văn bản On the notion of existence đi cùng triển lãm Rome, tồn tại được đặt trong quan hệ với hành động và biến đổi. Cách suy nghĩ này gần với những gì xảy ra trong vật liệu của Bonino hơn bất kỳ tuyên bố biểu tượng nào. Một vật không được bảo tồn để trở thành bất động. Nó tiếp tục già, cong, ngả màu hoặc biến dạng ngay trong trạng thái đang được giữ lại.
Bởi vậy, tủ kính trưng bày trong tác phẩm của cô mang một vai trò mâu thuẫn: vừa bảo vệ, vừa khiến người xem ý thức rõ hơn rằng vật bên trong đang già đi.
Đến In the main in the more tại Fondation Pernod Ricard, căng thẳng ấy đạt tới một độ cô đọng mới. Triển lãm được thực hiện cùng Catherine David và đặt Bonino trong đối thoại với những nghệ sĩ thuộc nhiều thế hệ khác nhau, trong đó có Lutz Bacher, Jean Pierre Bertrand, Matt Browning, Gianni Colombo, Giuseppe Desiato, Marisa Merz, Dieter Roth và Giorgos Tigkas.
Sự hiện diện của những nghệ sĩ này không biến Bonino thành hậu duệ trực tiếp của một phong trào. Điều quan trọng hơn là cách triển lãm cho phép nhìn thấy một lịch sử rộng của những thực hành quan tâm tới vật chất bình thường, dấu vết, sự phân rã, lưu giữ và tính không ổn định của hình thức.
Funny and Fun (2024) là một trong những tác phẩm cô đọng nhất trong bối cảnh ấy. Sô cô la, giấy, nhựa và lá nhôm được giữ lại trong một cấu trúc nhỏ. Một sản phẩm vốn thuộc về tiêu dùng tức thời được đối xử với sự cẩn trọng thường dành cho mẫu vật hoặc đồ lưu niệm. Điều kỳ lạ không nằm ở việc sô cô la trở thành nghệ thuật. Nó nằm ở khoảng cách quá lớn giữa tuổi thọ dự kiến của vật và mức độ chăm sóc mà vật nhận được.
The Carrier Bag hoạt động theo cách tương tự nhưng yên tĩnh hơn. Chiếc túi nhựa không được che giấu. Bông hồng từ Palaipaphos mang theo một liên hệ với địa điểm khảo cổ, nhưng Bonino không dựng quanh nó một câu chuyện lịch sử. Cô đặt một vật có nguồn gốc từ nơi gắn với những lớp thời gian rất dài bên cạnh một vật liệu đại diện cho nền kinh tế dùng nhanh và bỏ nhanh của hiện tại.
Ở đó xuất hiện một kiểu khảo cổ của hiện tại, nhưng cần hiểu đây như một cách đọc hơn là một tuyên ngôn của nghệ sĩ. Bonino dường như thu nhặt vật chất trước khi nó đủ cũ để được xã hội gọi là di vật. Cô dành cho những gì mới bắt đầu mất giá trị một mức độ chú ý mà thông thường chỉ xuất hiện sau khi thời gian đã khiến chúng trở nên hiếm.
Sẽ khá dễ để đọc tất cả điều này như một bình luận trực tiếp về văn hóa tiêu dùng. Nhựa, bao bì, sô cô la, mỹ phẩm, đồ dùng rẻ tiền đều có thể dẫn người xem đến câu chuyện về sản xuất và rác thải. Nhưng nghệ thuật của Bonino không thực sự vận hành như một bản cáo trạng. Cô không đặt vật vào phòng trưng bày để nó trở thành bằng chứng cho một lập luận đã có sẵn.
Điều cô làm gần hơn với việc thay đổi tốc độ nhìn.
Một mảnh vật liệu nằm trong cửa hàng vật liệu xây dựng đủ lâu để phủ bụi có thể thu hút cô. Một hộp carton mất chức năng có thể được giữ lại vì đường gấp. Một dải ruy băng có thể được dùng bởi cách nó buộc hai thứ vào nhau. Một vết cháy trên rèm có thể được để nguyên bởi nó đã thay đổi vật liệu theo cách không thể đảo ngược.
Sự chính xác trong công việc của Bonino nằm ở khả năng không làm quá nhiều sau khoảnh khắc nhận ra ấy.
Chính vì vậy, các tác phẩm điêu khắc của cô có vẻ khiêm tốn nhưng không hề ngẫu nhiên. Các vật liệu trông như vừa được tìm thấy, song quan hệ giữa độ trong và đục, mềm và cứng, mặt phẳng và thể tích, sự che giấu và sự phơi bày đều được kiểm soát kỹ. Bonino làm cho người xem phải tiến gần, cúi xuống, nhìn xuyên qua một lớp vật liệu hoặc thay đổi vị trí mới có thể nhận ra một chi tiết.
Catherine David từng nhấn mạnh khả năng chấp nhận sự mờ đục (opacity) trong công việc của Bonino. Đây là một khái niệm quan trọng bởi các tác phẩm điêu khắc không hứa rằng nhìn lâu hơn sẽ dẫn tới một lời giải cuối cùng. Một mảnh carton không trở thành biểu tượng với nghĩa cố định. Một chiếc nơ không phải lúc nào cũng đại diện cho nữ tính. Một chiếc giường không nhất thiết kể một câu chuyện về cơ thể cụ thể.
Bonino giữ lại một phần không thể đọc hết của vật.
Chính nền tảng nghiên cứu ngôn ngữ có lẽ đã khiến cô thoải mái với trạng thái này. Người làm việc với những văn bản cổ hiểu rằng phần còn lại không bao giờ tương đương với toàn bộ cái từng tồn tại. Một mảnh còn sót lại không phải lời giải cho quá khứ. Nó chỉ chứng minh rằng đã từng có một cấu trúc lớn hơn quanh nó.
Các tác phẩm điêu khắc của Bonino cũng thường tạo cảm giác tương tự. Chúng giống những mảnh còn sót lại từ một không gian nội thất gia đình đã biến mất, một bao bì không còn sản phẩm bên trong, một cơ thể không còn nằm trên giường, một câu chuyện mà người xem đến quá muộn để nghe từ đầu.
Nhưng sự thiếu hụt ấy không làm tác phẩm trở nên bi lụy. Bonino có một sự hài hước rất kín, xuất hiện trong sô cô la bị giữ quá lâu, trong chiếc nơ làm bằng vật liệu không phù hợp, trong cách một vật hoàn toàn tầm thường được đặt dưới plexiglass với sự nghiêm túc gần như quá mức. Kiểu hài hước ấy giúp công việc tránh rơi vào sự lãng mạn hóa đồ cũ.
Sau vài năm, từ If I did, I did, I die đến In the main in the more, ngôn ngữ của Bonino đã trở nên rõ ràng hơn mà không co cứng lại thành một phong cách dễ nhận diện. Những chất liệu có thể thay đổi, nhưng một số động tác vẫn trở lại: lựa chọn, giữ, ghim, bọc, gấp, đặt cạnh nhau, để lộ mối nối, kiểm soát mức độ nhìn thấy và chấp nhận vật liệu tiếp tục thay đổi.
Quan trọng hơn, cô đã chuyển câu hỏi từ việc một vật có thể trở thành tác phẩm điêu khắc như thế nào sang một câu hỏi khó hơn: điều gì khiến chúng ta quyết định một vật đáng được tiếp tục nhìn?
Ở thời điểm mà hình ảnh và đồ vật liên tục được sản xuất rồi thay thế, câu hỏi ấy có sức nặng riêng. Bonino không cố giải quyết sự dư thừa bằng cách tạo ra một mỹ học của tái chế, cũng không biến những gì bị bỏ đi thành biểu tượng đạo đức. Cô chọn một cử chỉ nhỏ hơn và có lẽ khó hơn: ở lại với vật đủ lâu để nhận ra rằng ngay cả thứ bình thường nhất cũng có một đời sống vật chất phức tạp.
Chiếc túi nhựa trong The Carrier Bag vẫn là một chiếc túi nhựa. Nó không trở thành đồ quý vì được đặt trong phòng trưng bày. Bông hồng cũng không được giải cứu khỏi thời gian. Chúng đơn giản được giữ cạnh nhau trong một khoảng thời gian dài hơn dự kiến.
Khoảng thời gian được kéo dài ấy là nơi nghệ thuật của Beatrice Bonino thực sự bắt đầu.
Ảnh bìa
Toàn cảnh triển lãm In the main in the more tại Fondation Pernod Ricard, Paris, 2025. Chụp bởi Simon Rao.
Nguồn tham khảo
Jacqueline Sullivan Gallery, PIN–UP Magazine, Mousse Magazine, Bonner Kunstverein
Galerie Molitor, Émergent Magazine, Flash Art, Radio Athènes, Fondation Pernod Ricard
Frieze, Artforum