Sylvia Sánchez Montoya

Thực hiện
Blaire Dessent

Nguồn
TLMAG

Sylvia Sánchez Montoya là một nghệ sĩ đa tài sinh ra tại Colombia, hiện sống tại Mallorca, người đã để lại dấu ấn trong lĩnh vực thời trang, nghệ thuật và thiết kế thông qua mối liên hệ sâu sắc với dệt may và xúc giác. Sau nhiều năm làm giám đốc nghệ thuật và tư vấn trong ngành thời trang cao cấp tại Paris, Bogotá và Barcelona, cô sáng lập thương hiệu đan len Warmi, lấy cảm hứng từ truyền thống dệt may phong phú của quê hương. Warmi (nghĩa là “phụ nữ” trong tiếng Quechua) tôn vinh các nghệ nhân nữ Colombia, bảo tồn kỹ thuật thủ công và tạo việc làm ở vùng nông thôn. Tuy nhiên, nhịp độ nhanh của ngành thời trang khiến cô tạm dừng dự án để quay về với bản ngã nghệ thuật.

Chuyển đến Mallorca vào năm 2020, Montoya tìm lại cảm hứng qua dệt may, tập trung vào tính chất xúc giác và tổ tiên của chất liệu. Series Moiras, lấy tên từ các nữ thần dệt số phận trong thần thoại Hy Lạp, là đỉnh cao của hành trình này. Những tác phẩm điêu khắc dệt từ len thô và sợi địa phương (từ Mallorca, Catalunya, hoặc Colombia) được cô để tương tác với môi trường như nước biển, nắng, đất, và không khí để biến đổi tự nhiên. Mỗi Moira là một hiện vật sống, mời gọi người xem chạm vào, bước qua, hoặc sống cùng, hoàn thiện qua sự tương tác. Như Montoya chia sẻ, “Chúng thở, phồng lên, xoăn lại, rối, mòn đi, và khi già đi, chúng càng đẹp, càng sống động.”

Trong Moiras Edicion Colombia, cô đẩy xa khái niệm xúc giác bằng cách đưa các tác phẩm qua bốn yếu tố tự nhiên: ngâm trong nước thiêng, kéo qua lớp thực vật, nhuộm bằng bột lá coca, và “bất tử hóa” sự phân hủy. Quy trình này không chỉ tạo ra các tác phẩm nghệ thuật mà còn là những hiện vật văn hóa, kết nối con người, đất đai và vật liệu. Montoya nhấn mạnh: “Sợi là tinh túy của một vùng đất. Chúng nói thay tôi.”

Câu tuyên ngôn của cô, “xây dựng kết nối cảm xúc với đồ vật như một chiến lược cho sự bền vững” phản ánh triết lý sáng tạo. Với Montoya, xúc giác không chỉ là cảm giác chạm, mà là cầu nối giữa con người, vật liệu và môi trường, thúc đẩy sự trân trọng và trách nhiệm với văn hóa vật chất. Các tác phẩm Moiras thường mang tính lưỡng dụng, vừa là nghệ thuật vừa là đồ vật chức năng (như đèn hoặc bình phong), xóa nhòa ranh giới giữa nghệ thuật, thiết kế và thiên nhiên.

Chị gắn bó với dệt may và cảm thấy ngôn ngữ cùng hành động dệt là điều chị muốn theo đuổi từ khi nào?

Sylvia Sánchez Montoya: Tôi bắt đầu dệt từ khi còn nhỏ. Mẹ tôi và bạn bè của bà trong giai đoạn hippie thường làm khung cửi từ len nguyên chất, mùi len ấy là ký ức sống động nhất của tôi. Các dì dạy tôi đan những chiếc áo len ngoại cỡ và váy cho búp bê Barbie, rồi sau đó tôi tự thử nghiệm may quần áo cho chính mình. Nhưng chỉ khi sống ở Paris, làm giám đốc nghệ thuật và săn tìm xu hướng, tôi mới quyết định sáng lập thương hiệu đan len của riêng mình, khám phá ngôn ngữ cá nhân qua những sợi chỉ.

Đó là thương hiệu đan len Warmi của chị? Chị có thể chia sẻ về trải nghiệm này?

S.S.M: Sau 5 năm làm tư vấn, tôi khao khát trở lại với việc sáng tạo và kết nối với quê hương Colombia, con người và truyền thống nơi đó. Warmi ra đời với ý tưởng tạo ra dòng thời trang cao cấp từ len đan, được thực hiện chậm rãi bởi các nghệ nhân nữ ở Colombia, bảo tồn kỹ thuật thủ công truyền thống và tạo việc làm ở vùng nông thôn. Warmi nghĩa là “phụ nữ” trong tiếng Quechua, một trong những ngôn ngữ bản địa còn tồn tại ở Nam Mỹ. Tôi muốn tôn vinh những người phụ nữ đứng sau các sản phẩm. Mỗi món đồ đều mang tên nghệ nhân, số giờ làm việc, kỹ thuật sử dụng, chất liệu, và liên kết với một website kể câu chuyện cuộc đời của họ.

Warmi thành công, giành giải thưởng thiết kế và được bán tại các cửa hàng danh tiếng như Opening Ceremony ở Tokyo và Le Bon Marché ở Paris. Tuy nhiên, nhịp độ nhanh của ngành thời trang khiến tôi kiệt sức. Tôi nhận ra cần kết nối lại với bản ngã nghệ thuật, nên tạm dừng dự án sau năm năm. Moiras, dự án mới nhất của tôi, là sự tiếp nối của Warmi nhưng theo một góc nhìn khác.

Moiras được đặt theo tên các nữ thần dệt số phận trong thần thoại Hy Lạp. Chị có thể nói về ý nghĩa của cái tên này?

S.S.M: Trong thần thoại Hy Lạp, Moiras là ba chị em nữ thần dệt số phận: Clotho xe sợi chỉ của sự sống, Láquesis xoay con suốt để cuốn và phân phối số phận, và Atropos cắt sợi chỉ, quyết định sự kết thúc và khởi đầu mới. Moiras của tôi là những tác phẩm điêu khắc dệt với khung dệt không đều từ vật liệu chỉ “sống”, biến đổi qua tiếp xúc với môi trường, gợi nhắc về sự phù du của vạn vật. Mỗi series Moiras sử dụng nguyên liệu địa phương từ các nơi tôi làm việc, như những hiện vật văn hóa du hành, tôn vinh chất liệu bản địa và sự tương tác với môi trường. Chúng mời gọi ta chạm vào, bước qua, sống cùng, và chính sự tương tác này hoàn thiện chúng. Chúng thở, phồng lên, xoăn lại, rối, mòn đi, và khi già đi, chúng càng đẹp, càng sống động.

Moiras sử dụng vải thừa từ các công ty dệt và sợi từ Mallorca và Catalunya. Tại sao chọn những chất liệu này và chúng có ý nghĩa gì với chị?

S.S.M: Tôi xem sợi là tinh túy của một vùng đất. Làm việc với chất liệu từ một nơi cụ thể tạo ra mối liên kết sâu sắc giữa đất, người sản xuất, người nghệ sĩ (là tôi) và người sử dụng. Sợi chứa đựng nội dung phong phú, đôi khi tôi cảm thấy chúng nói thay tôi. Nghe có vẻ siêu hình, nhưng đó là cách tôi trải nghiệm.

Hãy chia sẻ thêm về quy trình tạo ra Moiras. Khi hoàn thành, chị rửa chúng trong nước biển và phơi dưới nắng để hòa nhập với tự nhiên, phản ánh trạng thái biến đổi tự nhiên…

S.S.M: Tôi thích để các tác phẩm tương tác với môi trường và con người như một phần của quá trình hoàn thiện. Một tác phẩm rời studio của tôi chưa thực sự hoàn chỉnh; nó chỉ hoàn thiện khi tồn tại trong không gian cuối cùng. Trong series Moiras Edicion Colombia mới nhất, tôi đẩy mạnh khái niệm biến đổi bằng cách cho tác phẩm tiếp xúc với bốn yếu tố tự nhiên: Nước – ngâm Moiras trong dòng nước thiêng ở Paramo de Chingaza; Khí – kéo qua lớp thực vật để thấm mùi Chypre của Paramo, gợi lên hương thơm của oải hương, hương thảo, và len cừu trong hành trình di cư; Đất – nhuộm bằng bột lá coca, hợp tác với Pajarita Caucana, để tái định nghĩa cách sử dụng thực vật; Lửa – lưu giữ sự phân hủy của vật liệu ngay tại điểm biến mất.

Hãy giải thích thêm về câu nói trên website của bạn: “Phòng thí nghiệm sáng tạo những thứ hiện thân, khám phá mối quan hệ của chúng ta với văn hóa vật chất”?

S.S.M: Tôi nhận ra sợi chỉ xuyên suốt các dự án của mình – từ Warmi, Moiras đến công việc tư vấn – là khám phá cách chúng ta gán giá trị cho văn hóa vật chất. Là một người sáng tạo và yêu vật liệu, tôi tin rằng chúng ta có trách nhiệm với những gì mình đưa vào thế giới. Tôi xem việc xây dựng mối liên kết cảm xúc với đồ vật là chiến lược cho sự bền vững.