Hỗ trợ
Glenn Sestig Architects
Axel Vervoordt
Ileana Moro
Marius Ritiu
Studio Cédric Etienne
Ảnh
BIJISPACE边界人
Tác giả
Chao Zhang
Trong nhịp sống ngày càng nhanh, nơi giá trị được đo bằng số liệu và không gian được quy chiếu qua chức năng thì những yếu tố vô hình như bầu không khí, nhịp điệu, và mối quan hệ cảm xúc giữa con người và không gian đang dần bị quên lãng. Tôi luôn khao khát tìm kiếm một ngôn ngữ thiết kế có thể chạm đến tâm hồn, một ngôn ngữ không đến từ sự mới mẻ ồn ào, mà từ chiều sâu lặng lẽ của cái được gọi là “vĩnh cửu”. Tình cờ, khi mở lại kho lưu trữ thiết kế cá nhân, tôi nhận ra: hầu như tất cả những công trình từng lay động tôi đều đến từ cùng một nơi – Bỉ.
Từ triết lý Wabi-Sabi của Axel Vervoordt đến trật tự không gian của Vincent Van Duysen, những công trình này không cần lời giải thích hay tuyên ngôn, sự hiện hữu của chúng mang cách biểu đạt thật cảm động. Với sự tò mò lớn và mục tiêu rõ ràng, tôi bắt đầu chuyến nghiên cứu thực địa kéo dài 7 ngày tại Bỉ, đi sâu vào tầng văn hóa, vật chất và cảm xúc tạo nên tinh thần thiết kế của quốc gia này.
Điểm đến đầu tiên là không gian nghiên cứu vật liệu của nhà thiết kế trẻ Cédric Etienne, một đại diện tiêu biểu cho thế hệ mới của thiết kế Bỉ. Ở đây, vật liệu không được trình bày như những mẫu trưng bày vô tri, mà được trả về bản chất: có mùi, có nhiệt độ, có nhịp thở riêng. Thiết kế không bao bọc chất liệu, mà để chúng lên tiếng.
Trong sự im lặng tiết chế đó, chất liệu tự thân trở thành chủ thể giàu tinh thần. Không phải là sự khác biệt về phương pháp thiết kế, mà là sự khác biệt trong triết lý sống: chất liệu có linh hồn, không gian có cảm xúc, và thiết kế là phương tiện để đánh thức điều đó.
Tinh thần “tự nhiên phát sinh từ bên trong” đạt đến cao trào tại Kanaal, tổ hợp sống và sáng tạo do Axel Vervoordt phục hồi từ một khu công nghiệp cũ. Không có công trình nào ở đây phô trương hay “cố tình trở nên đặc biệt.” Từng mảng bê tông, từng khu vườn, phòng trưng bày, căn hộ… đều để cho thời gian, khí hậu và thực vật tạo hình. Quan niệm “thiết kế rút lui để đời sống tiến lên” được thể hiện trọn vẹn. Với Vervoordt, không gian là một thực thể sống: hoàn thành chỉ là điểm khởi đầu, không phải điểm kết thúc.
Tại studio kiêm nhà ở của kiến trúc sư Glenn Sestig, một trong những nhà thiết kế đương đại tôi ngưỡng mộ nhất, khái niệm “không gian sống” đạt tới sự tự tại tối đa. Không còn ranh giới cứng giữa công năng và cảm xúc. Mọi chất liệu, màu sắc, ánh sáng đều vận động trong một trật tự thảnh thơi.
Sự hiện diện của cuốn sách kiến trúc Carlo Scarpa giữa phòng khách khiến tôi hỏi: “Đó có phải thần tượng của anh?” Glenn mỉm cười: “Đúng vậy, nhưng tôi giỏi hơn.” Không có sự khoe khoang, chỉ là niềm tin tĩnh lặng khi Scarpa theo đuổi thi ca thủ công, còn Glenn hồi đáp thời đại bằng nhịp điệu riêng. Cả hai đều tìm kiếm cái vĩnh cửu, bằng hai ngôn ngữ khác nhau.
Trải nghiệm tại nhà máy rượu Winery VV của Vincent Van Duysen vượt xa mọi mong đợi. Đứng giữa không gian, tôi như bước vào một hành tinh lặng câm, nơi thời gian hay âm thanh không tồn tại, chỉ còn nhịp thở và ánh sáng.
Chủ nghĩa tối giản của Van Duysen chưa bao giờ là sự trống rỗng, ông khơi dậy cảm giác “an trú” qua tỷ lệ, chất liệu và ánh sáng. Gỗ và đá trong tay ông không lạnh lẽo, mà trở nên thân thuộc qua thời gian.
Điểm dừng chân cuối cùng là khu nhà riêng của nghệ nhân gỗ Daniel De Belder. Ngôi nhà gần như không có bất kỳ “trang trí” nào theo nghĩa thông thường, nhưng lại đầy sức mạnh nội tại. Những tấm ván lát sàn là gỗ cũ từ các cây ngã đổ trong chiến tranh, không đánh bóng, không phủ dầu, đơn giản là tiếp tục sống trong vòng đời mới.
Daniel nói: “Chúng không hoàn hảo, cũng không thể bán, nhưng ở đây, chúng tìm lại được ý nghĩa.”
Đây chính là tinh thần “tài sản cũ” đích thực, một thứ tinh tế, lãng mạn nhưng tỉnh táo được đều vận hành theo chu trình khép kín, không tạo rác thải, không chạy theo cái mới.
Từ Axel Vervoordt đến Glenn Sestig, Vincent Van Duysen và Daniel De Belder, tinh thần thiết kế Bỉ được dệt nên từ sự im lặng kết nối, chứ không phải ồn ào gây ấn tượng.
Ba từ khóa đọng lại trong tôi sau chuyến đi là: thảnh thơi, vĩnh cửu, và đồng cảm. Đây không phải là phong cách thiết kế, mà là thái độ sống. Khi không gian có thể lắng nghe và được lắng nghe, nó không còn là vật thể tĩnh mà trở thành sinh thể cảm xúc, nơi con người có thể trở về và thực sự hiện diện.
Xem thêm ảnh về chuyến đi
