Nguồn
OEN
Địa điểm
Mie, Nhật Bản
Tổng hợp & Biên tập
Anh Nguyên
Nằm ở thành phố Yokkaichi, tỉnh Mie, Nankei là một xưởng gốm mang dấu ấn riêng biệt, nổi tiếng với những chiếc ấm trà đen tinh tế. Tiền thân của Nankei bắt đầu từ hơn 80 năm trước với vai trò là nhà sản xuất và cung cấp đất sét cho các lò gốm địa phương. Trong số đó, loại đất sét trắng đặc biệt dành cho Taisho-yaki và loại đất sét đỏ giàu sắt đã trở thành nguyên liệu chủ lực, tạo nên màu sắc đậm sâu, độc đáo cho các sản phẩm gốm Nankei. Ngày nay, thương hiệu được dẫn dắt bởi Teruhiko Araki, thế hệ thứ tư của gia đình sáng lập, với khát vọng duy trì và đổi mới di sản này.
Banko-yaki là dòng gốm truyền thống của Nhật Bản ra đời cách đây khoảng 300 năm. Trong thời Edo, thương nhân Rozan Nunami, với tình yêu dành cho trà đạo, đã thành lập một lò gốm ở thị trấn Asahi, cạnh Yokkaichi. Ông khao khát tạo ra những “vật phẩm đặc biệt có thể sống mãi”, và đóng dấu bankofueki (vĩnh cửu), từ đó hình thành tên gọi banko-yaki. Các sản phẩm thời kỳ này với phong cách ngoại quốc và những hình khối, hoa văn sáng tạo được gọi là Kobanko. Tuy nhiên, phong cách độc đáo này nhanh chóng suy tàn. Mãi đến năm 1832, lò gốm Asahi được tái khởi động, trùng hợp với sự phổ biến của Sencha (trà xanh Nhật Bản) giúp Banko-yaki tìm lại được chỗ đứng trong đời sống văn hóa và ẩm thực.
Khi bước vào thời kỳ công nghiệp hóa, nhờ sự phát triển của cảng biển và đường sắt, gốm Taisho-yaki (kế thừa tinh thần của Banko-yaki) bắt đầu thịnh vượng, lấy cảm hứng từ gốm sứ Anh Quốc. Tuy nhiên, cuộc Đại Khủng Hoảng Kinh Tế đã khiến ngành gốm này suy giảm mạnh. Sau chiến tranh, làn gió “thiết kế công nghiệp” của Mỹ tràn vào Nhật Bản, kết hợp với tư duy “lối sống Nhật Bản hiện đại”, tạo ra một làn sóng thiết kế mới. Dù số lượng lò gốm truyền thống ngày nay đã ít hơn, nhưng Banko-yaki đang dần tìm lại vị thế, trở thành một biểu tượng văn hóa đặc sắc của Yokkaichi.
Trong bối cảnh đó, Nankei không chỉ là một thương hiệu gốm lâu đời mà còn là cầu nối giữa quá khứ và hiện đại, hướng đến những sản phẩm vừa mang tính thủ công cao, vừa phù hợp với thẩm mỹ đương đại. Gần 20 năm qua, họ không ngừng sáng tạo ra các sản phẩm nguyên bản, kết hợp giữa kỹ thuật thủ công truyền thống và tinh thần thiết kế hiện đại.
Sản xuất công nghiệp ngày nay thường được thực hiện bằng phần mềm CAD, nhưng tại xưởng Nankei, mọi hình dáng đều được phác thảo bằng tay.
Bởi CAD không thể truyền tải được khí chất đặc biệt mà người thợ thủ công, nhất là những người đã thuần thục chất liệu đất như các nghệ nhân tại Nankei có thể thể hiện qua từng đường nét. Quy trình này đòi hỏi nhiều kỹ năng và thời gian hơn rất nhiều. Chính những chi tiết nhỏ và độc đáo đó mang đến cho mỗi món đồ cảm giác ấm áp, như thể chúng là những sinh thể sống. Dụng cụ được sử dụng mỗi ngày, theo thời gian dường như trưởng thành cùng với người dùng.
Khi hé mở nắp của một chiếc ấm trà Nankei, sẽ thấy phần lưới lọc trà với hàng trăm lỗ nhỏ li ti. Đất sét được cán mỏng và tạo hình tròn bằng công cụ thủ công, sau đó được đục nhẹ nhàng để tạo ra khoảng 400 lỗ thoát nước. Nghệ nhân Okai chia sẻ: “Dù những lỗ nhỏ trông đẹp mắt hơn, nhưng đôi khi lại khiến hương vị trà trở nên nhạt. Kích thước của bộ lọc cần phải phù hợp với phần thân ấm, vì thế chúng tôi chuẩn bị nhiều loại lưới với đường kính lỗ khác nhau chỉ vài milimet và lựa chọn sao cho ăn khớp nhất.”
Sau khi hình dáng của ấm trà được hoàn thiện, bề mặt được làm mịn bằng bọt biển ướt rồi đem nung sơ. Quá trình nung kéo dài 8 tiếng ở nhiệt độ 800 độ C, sau đó bề mặt sẽ được làm sạch bằng áp lực cao. Khi hoàn tất quá trình nung chính, sản phẩm được nung thêm một lần nữa trong khoảng 8 đến 10 tiếng.
Một chi tiết thú vị là mỗi chiếc ấm trà đều có một thân và một nắp “định mệnh” dành cho nhau. Khi hoàn thiện, hai bộ phận này sẽ vừa khít hoàn hảo. Người thợ sẽ dùng nước và đá mài để mài nhẹ các phần tiếp giáp. Độ khít giữa nắp và thân ấm là yếu tố rất quan trọng, góp phần làm nổi bật hương vị đậm đà của lá trà. Sau khi kiểm tra kỹ lưỡng để đảm bảo không có vết nứt hay trầy xước nào, sản phẩm được đóng gói kèm theo một tấm giấy viết tay với dòng chữ: “Chúc cuộc sống của chúng ta luôn được ban phúc với những tách trà thơm ngon”, trước khi được chuyển đi.
