bài Nguyễn Hạnh
ảnh Triệu Chiến, Anh Nguyên
Yohaku là không gian tổ chức lớp học về nghệ thuật cắm hoa Ikebana, các buổi chia sẻ về văn hoá trà đạo cùng nhiều hoạt động mang tinh thần Nhật Bản. Trong tiếng Hán, Yohaku mang nghĩa “dư bạch”, tức một khoảng thừa màu trắng. Dễ hình dung như phần viền bo trong mỗi khung tranh, phần lề xuất hiện một trong văn bản. Khoảng trống đó khiến nội dung trông nổi bật hơn.
Nằm trên một con phố nhộn nhịp ở trung tâm Hà Nội, Yohaku có vẻ ngoài không mấy nổi bật, bên trong lớp học lâu lâu mới thấy sáng đèn vì mỗi tháng chỉ mở cửa vài ngày. Khi ấy tấm rèm treo mang dòng chữ Yohaku được trưng ra cùng với sự xuất hiện của một tác phẩm Ikebana, mấy món đồ hoặc bức tượng nhỏ đặt sau lớp kính.
Căn nhà có tuổi đời hơn 70 năm là nơi cô Abe Hanna sinh ra và lớn lên. Không gian sinh hoạt gồm hai khối, nối với nhau qua khoảng sân trong vốn là vườn lan của ông ngoại. Xét về kiểu thức thì tổ chức không gian này không khác với mấy căn nhà Machiya thường thấy ở Kyoto. Đó chính là mong muốn cô Hanna cùng văn phòng kiến trúc sư Takashi Niwa hướng đến khi cải tạo diện tích tầng một làm lớp học. Bên trong một căn nhà truyền thống ở Nhật Bản luôn có một góc trưng bày được gọi là Tokonoma, hộc tường này rất quan trọng, đó là nơi bình hoa Ikebana xuất hiện dựa trên nguyên lý vận hành âm dương.
Hiếm khi thấy hộc tường này xuất hiện dưới gầm cầu thang. Tuy nhiên để phù hợp hài hoà với căn nhà phố trước đây của người Việt Nam, Tokonoma được đặt ngay dưới gầm cầu thang gỗ, cô Hanna lý giải điều này như một sự hy sinh. Góc nhỏ đó xuất hiện với vai trò giáo cụ trong học và thực hành Ikebana ở Hà Nội.
Không gian ở Yohaku đủ rộng để kê một chiếc bàn gỗ lớn ngay giữa phòng, là chỗ thực hành cho sáu đến tám người tuỳ theo chủ đề lớp học. Trên mảng tường gạch trần có giá bày sách tham khảo cho học viên, chỗ cao hơn treo một số tranh truyền thống và bình hoa thực hành cắm Chabana (hoa trong trà đạo). Hộc tủ trưng bày được bố trí sát cửa ra vào, người đi ngoài phố cũng dễ dàng chiêm ngưỡng qua lớp kính.
