thiết kế ELSE
thời gian 2025
địa điểm Dolomiti, Italy
ảnh Gustav Willeit, Elisa Cappellari
Trong khuôn khổ Biennale nghệ thuật ngoài trời quốc tế SMACH 2025 tại La Crusc, studio ELSE giới thiệu tác phẩm sắp đặt Trace of Land – Dấu vết của đất. Dự án không chỉ là một can thiệp nghệ thuật mà còn gợi mở suy ngẫm về lao động nông nghiệp, công cụ sản xuất và chu kỳ tái tạo của đất, trong bối cảnh chủ đề năm nay – la cu (từ Ladin, nghĩa là đá mài, biểu tượng cho việc mài sắc lưỡi dụng cụ gặt). Được thực hiện tại đồng cỏ cao nguyên Armentara thuộc Val Badia, Trace of Land lấy hình ảnh khối cỏ khô và biến đổi thành một lối mòn uốn lượn. Con đường này vừa mang tính gợi nhắc vừa mở ra trải nghiệm khám phá và tương tác trực tiếp với không gian.
Ý tưởng của dự án bắt nguồn từ hình ảnh một khối cỏ khô tròn lớn lăn trên sườn dốc Armentara, khi di chuyển, chúng leo lên, trượt xuống, nhảy vọt và để lại vệt cỏ phía sau. Hình ảnh này được hiện thực hóa thành một mái che uốn theo địa hình, tạo thành con đường liên tục từ những khối cỏ khô được tháo dỡ và trải dài trên mặt đất nhấp nhô.
Từ xa, con đường cỏ khô hòa vào các lối mòn tự nhiên của Dolomites, trong khi nhịp điệu lên xuống của nó phản ánh đường nét gồ ghề của những đỉnh núi quanh vùng. Studio ELSE đã chuyển hóa khối cỏ khô – vốn là sản phẩm của lao động nông nghiệp – thành một yếu tố điêu khắc, tách khỏi chức năng ban đầu để trở thành dấu hiệu vật chất cho mối quan hệ giữa lao động, công cụ và tự nhiên.
Thường được nhìn nhận như những dấu vết gợi nhớ đời sống nông thôn, các khối cỏ khô thực chất là sản phẩm của quy trình công nghiệp hóa: được bó lại, vận chuyển và lưu trữ với độ chính xác cơ học. Dự án Trace of Land khai thác yếu tố này để đối thoại với chủ đề la cu, nhấn mạnh mối quan hệ qua lại giữa sức lao động con người và đất đai. Khi được tháo khỏi hình dạng nén chặt, cỏ khô trải dài, vẽ nên đường đi trên đồng cỏ – khi nằm sát mặt đất, khi nâng lên để tạo khoảng bóng râm. Hình học uốn lượn vừa phản ánh đường nét của dãy Dolomites, vừa làm mờ ranh giới giữa nhân tạo và tự nhiên, đưa tác phẩm từ một ý niệm thành một công trình kiến trúc cảnh quan. Đặc biệt, dự án còn đối thoại với những tablà – chuồng gỗ đặc trưng của thung lũng Ladin – qua đó gợi mở sự kết nối với văn hóa và bối cảnh địa phương.
Về mặt kỹ thuật, Trace of Land được xây dựng theo nguyên tắc tối giản và bền vững trong kiến trúc ngoài trời. Các thanh thép dọc được cắm xuống đất, liên kết với thanh ngang để tạo thành khung nhẹ. Lớp lưới thép giữ cỏ khô được tháo từ các kiện cỏ, buộc lại bằng dây cỏ, hạn chế tác động đến môi trường. Cấu trúc này cho phép mái che thích ứng với địa hình, có thể kéo dài theo nhiều độ dài khác nhau và hòa vào đồng cỏ xung quanh. Khi tiếp cận gần, các lớp sợi cỏ hiện rõ, xốp, lọc ánh sáng qua mái, tạo nên một sự hiện diện vừa mộc mạc vừa mang tính tạo hình.
Dự án không dừng lại ở giá trị thị giác mà còn khuyến khích sự tham gia trực tiếp. Khách tham quan được mời bước đi dọc theo và dưới mái che, di chuyển theo đường nét đồng cỏ để tụ họp, nghỉ ngơi và trải nghiệm không gian. Các khối cỏ khô hình chữ nhật được dùng làm chỗ ngồi, tạo nên sự đối thoại giữa chức năng sử dụng và biểu đạt nghệ thuật. Theo thời gian, khi cỏ khô phân hủy và trở về với đất, dự án khép lại chu kỳ sử dụng và tái sinh, một thông điệp về tính bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu và đô thị hóa.
Tại SMACH 2025, dự án nhắc chúng ta rằng kiến trúc và nghệ thuật có thể định nghĩa lại mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên, mở ra suy ngẫm về nguồn gốc và tương lai của các yếu tố quen thuộc trong cảnh quan. Với kiến trúc sư và nhà thiết kế, đây là gợi ý để tìm hiểu cách vật liệu địa phương có thể được chuyển hóa thành những can thiệp vừa thiết thực vừa giàu ý nghĩa.
